Telefon dzwoni w środę po obiedzie. Na ekranie widać numer łudząco podobny do infolinii banku, a spokojny głos w słuchawce informuje o nieautoryzowanej transakcji. W takiej chwili łatwo o nerwy, a emocje biorą górę nad zdrowym rozsądkiem. Poniżej opisuję, jak krok po kroku wygląda taka rozmowa, w których momentach należy po prostu odłożyć słuchawkę i co zrobić w pierwszej godzinie, gdy padliśmy ofiarą podstępu.
Jak wygląda typowy przebieg oszustwa telefonicznego
Schemat jest zazwyczaj bardzo powtarzalny. Ostrzeżenie CERT Orange opisuje rzekomego konsultanta, który informuje o próbie zaciągnięcia kredytu na nasze dane i prosi o wygenerowanie kodu BLIK pod pretekstem weryfikacji tożsamości. W praktyce ten kod służy przestępcom do natychmiastowej wypłaty gotówki z bankomatu.
Sam numer wyświetlający się na ekranie nie daje żadnej gwarancji. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego ostrzega, że przestępcy bez trudu podszywają się pod numery banków i instytucji publicznych. W opisywanym przez UKNF przypadku wykorzystano nawet autentyczny numer urzędu. Trzeba mieć świadomość, że dzwoniący może podszyć się pod dowolny numer telefonu.
Druga część rozmowy bywa jeszcze bardziej podstępna. Komenda Główna Policji, Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości oraz FinCERT.pl – Bankowe Centrum Cyberbezpieczeństwa ZBP ostrzegają przed oszustami dzwoniącymi z numerów podszywających się pod pracownika banku lub inną osobę godną zaufania, w tym policjanta bądź przedstawiciela instytucji nadzorczej. Wtedy po drugiej stronie nie mamy już pozornego doradcy, lecz całą machinę instytucjonalną.
Kolejny krok to natychmiastowa presja. ZBP zwraca uwagę, że oszuści celowo grają na emocjach, by wywołać panikę i skłonić rozmówcę do działania. Przekonują o konieczności zabezpieczenia oszczędności na tak zwanym koncie technicznym. W rzeczywistości taki rachunek należy bezpośrednio do przestępców, a wykonany przelew oznacza bezpowrotną utratę środków.
Skala problemu nie maleje. Raport antyfraudowy BIK z 2026 roku pokazuje, że przestępcy stale modyfikują metody, ale telefon pozostaje jednym z głównych kanałów ataku. Wśród osób, które otrzymały podejrzaną wiadomość, ponad 4 na 10 wskazało e-mail, a 36 proc. badanych wymieniło telefon. Policja podała z kolei, że w pierwszym półroczu 2026 roku odnotowano 5 656 takich przestępstw. To o 1 145 więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku. Mowa o wyłudzeniach, w których sprawca podszywał się pod inną osobę.
Trzy momenty, w których warto się zatrzymać
Nie trzeba wiedzy eksperckiej, by w porę przerwać niebezpieczny dialog. Wystarczy zachować czujność w trzech kluczowych momentach.
- Powód telefonu. Gdy ktoś informuje o rzekomym zagrożeniu konta, zanim cokolwiek potwierdzisz, odłóż słuchawkę. Jeśli rozmowa budzi niepokój lub wątpliwości, rozłącz się i odczekaj minimum 30 sekund. Następnie wybierz oficjalny numer do banku lub instytucji, której pracownik rzekomo dzwonił.
- Prośba o dane lub kod. Tu nie ma miejsca na kompromisy. Bank nigdy nie prosi o kod BLIK podczas rozmowy telefonicznej. Żądanie wygenerowania kodu, podania loginu, hasła czy numeru karty to bezwzględny powód do zakończenia połączenia.
- Presja czasu i przelew. Żądanie natychmiastowej decyzji oraz transferu pieniędzy na inny rachunek ma wymusić pośpiech. Należy pamiętać, że konto wskazywane jako bezpieczne należy do oszustów.
Czego bank nigdy nie poprosi przez telefon
Lista zastrzeżonych danych jest krótka i prosta. Prawdziwy pracownik banku nigdy nie zapyta o login i hasło do bankowości internetowej ani o pełne dane karty płatniczej: numer karty, kod CVV, datę ważności czy imię i nazwisko jej posiadacza. Poniższa tabela porządkuje najczęstsze sygnały ostrzegawcze oraz zalecane reakcje.
| Sygnał w rozmowie | Co on oznacza | Co zrobić |
|---|---|---|
| Prośba o wygenerowanie i podanie kodu BLIK | Bank takiego kodu nie żąda | Rozłączyć się, zadzwonić na numer z karty |
| Prośba o login, hasło albo CVV | Nikt z banku nie potrzebuje tych danych przez telefon | Nic nie podawać |
| Polecenie instalacji programu do zdalnego sterowania | Takie narzędzie daje dostęp oszustowi | Nic nie instalować, zgłosić sprawę |
| Przelew na "konto techniczne" lub "bezpieczne" | Konto należy do przestępców | Nie wykonywać przelewu |
| Żądanie decyzji "tu i teraz" | Pośpiech ma uniemożliwić weryfikację | Odczekać, sprawdzić kanałem oficjalnym |
Dla porządku dodam, że gdy dzwoniący powołuje się na instytucje państwowe, zasady są identyczne. Komisja Nadzoru Finansowego przypomina, że jeśli odbierzesz telefon od osoby, której nazwisko widnieje na oficjalnej stronie KNF, należy się rozłączyć, zadzwonić na centralną infolinię UKNF i tam zweryfikować tożsamość rozmówcy.
Co zrobić w ciągu pierwszych 60 minut po przelewie
Najważniejszy jest czas reakcji, zachowując przy tym zimną krew. Poniższe kroki to uporządkowany schemat oparty na zaleceniach banków oraz komunikatach instytucji, a nie wewnętrzny regulamin jednej placówki.
- Zadzwoń na infolinię banku, wybierając numer z karty płatniczej lub ze strony internetowej. Wpisz go ręcznie na klawiaturze telefonu – nie oddzwaniaj na pozycję zapisaną w rejestrze połączeń.
- Poproś o zablokowanie dostępu do konta oraz o cofnięcie transakcji, jeśli jest to jeszcze możliwe. Przelewu natychmiastowego nie da się anulować od ręki. W takiej sytuacji pozostaje procedura recall oraz zablokowanie środków odbiorcy.
- Zabezpiecz dowody: wiadomości SMS, numer telefonu dzwoniącego, potwierdzenia operacji oraz zrzuty ekranu.
- Zmień hasła logowania, korzystając z innego, bezpiecznego urządzenia.
- Zgłoś sprawę organom ścigania. Z mojego doświadczenia wynika, że w przypadku próby oszustwa należy niezwłocznie zawiadomić policję lub prokuraturę.
Jak zgłosić oszustwo i zablokować płatności
Działania trzeba podjąć dwutorowo. Bank zabezpiecza środki i blokuje dostęp do rachunków, z kolei policja lub prokuratura wszczyna postępowanie karne. Obie ścieżki się uzupełniają, dlatego zgodnie z poradnikiem o odzyskiwaniu środków zgłoszenia należy dokonać w obu miejscach jednocześnie. Bank uruchamia procedurę recall i może zablokować środki odbiorcy na 72 godziny, natomiast prokurator ma możliwość przedłużenia tej blokady do 6 miesięcy, a następnie o kolejne 6 miesięcy, prowadząc śledztwo przeciwko sprawcy.
Rzecz trzeba postawić uczciwie: jeśli zlecenie wyszło od nas, pod wpływem sugestii dzwoniącego, bank z reguły nie odpowiada za stratę pieniędzy. Wprawdzie uruchamia procedurę recall, jednak powodzenie akcji zależy od terminowej blokady środków oraz dalszych działań karnych i cywilnych. Właśnie dlatego pierwsze minuty mają kluczowe znaczenie.
Ustawienia, które utrudniają wyłudzenie
Wiele zabezpieczeń w systemach bankowych konfigurujemy tylko raz, po czym o nich zapominamy. Dobrze jest zweryfikować je profilaktycznie.
- Uważnie czytaj treść powiadomień autoryzacyjnych, szczególnie w trakcie rozmowy z domniemanym doradcą. Może z nich wynikać, że właśnie zatwierdzasz dodanie nowego, zaufanego urządzenia, z którego przestępcy wypłacą środki lub wezmą kredyt.
- Zapisz w kontaktach oficjalny numer infolinii swojego banku, aby w stresującej sytuacji nie szukać go w pośpiechu.
- Ustaw bezpieczne, niskie limity dziennych transakcji i rozważ zdefiniowanie listy zaufanych odbiorców, jeśli twój bank udostępnia takie rozwiązanie.
- Włącz logowanie dwuskładnikowe wszędzie tam, gdzie bank daje taką możliwość.
- Ustal żelazną zasadę w domu: nikt z rodziny nie dyktuje kodu BLIK przez telefon. Te cyfry działają jak gotówka i wymagają identycznej ochrony.
Pytania o bezpieczeństwo płatności
Czy bank może zadzwonić i poprosić o kod BLIK, żeby zablokować przelew?
Nie. Żaden bank, operator płatności ani BLIK nie prosi o wygenerowanie i podanie kodu przez telefon, SMS czy komunikator. Jeśli ktoś tego żąda, rozłącz się i zadzwoń na numer z karty.
Co zrobić, jeśli już podałem kod BLIK lub hasło?
Zadzwoń na oficjalną infolinię banku i poproś o blokadę dostępu oraz wstrzymanie operacji. Potem zastrzeż kartę, zmień hasła z bezpiecznego urządzenia i zachowaj dowody do zgłoszenia na policji.
Czym jest spoofing i dlaczego numer na ekranie nic nie gwarantuje?
UKNF ostrzega, że przestępcy mogą podszyć się pod dowolny numer, najczęściej pod bank albo instytucję publiczną. Zgodność numeru nie potwierdza tożsamości, więc weryfikację trzeba zrobić samemu.
Czy przelew natychmiastowy można cofnąć?
Według poradnika prawnego przelewu natychmiastowego nie da się zatrzymać. Zostaje recall, czyli zwrot inicjowany przez bank, oraz blokada środków odbiorcy. Odzysk nie jest pewny, dlatego liczy się czas.
Czy bank zwróci pieniądze, jeśli sam zleciłem przelew?
Zwykle nie automatycznie. Jeśli klient zlecił przelew pod wpływem oszusta, bank nie odpowiada za stratę. Zgłoś sprawę jak najszybciej, bo odzysk zależy od blokady środków i dalszych kroków prawnych.
Dane i zalecenia, na których oparto tekst
Bezpośredniego komunikatu ZBP z konkretną datą nie udało mi się potwierdzić w wynikach wyszukiwania, dlatego wskazuję wspólne ostrzeżenie z udziałem FinCERT.pl ZBP. Daty podaję tak, jak wynikają z materiałów. Tam, gdzie ich brak, zaznaczam to w tabeli.
| Instytucja | Typ materiału | Data publikacji |
|---|---|---|
| Komisja Nadzoru Finansowego (UKNF) | Komunikat o oszustach podszywających się pod numery UKNF | 16 października 2024 (data aktualizacji) |
| Komenda Główna Policji, CBZC i FinCERT.pl ZBP | Wspólne ostrzeżenie, brak daty w materiale | |
| Policja (Policja.pl) | Podsumowanie pierwszego półrocza 2026 roku | Po pierwszym półroczu 2026, dokładna data nieustalona |
| Biuro Informacji Kredytowej (BIK) | Raport antyfraudowy o najczęstszych metodach oszustów | 2026, dokładna data nieustalona |
| CERT Orange | Ostrzeżenie o oszustwie na BLIK z przykładem scenariusza | Brak daty w materiale |
| Kancelaria Lectio Windykacja | Poradnik o recall, blokadzie środków i odzyskiwaniu przelewów | Brak daty w materiale, treść odnosi się do decyzji UOKiK z września 2026 |
